Na językach – Jola po kirgisku

Sierpień 12

W ubiegłą środę  Natalia opowiadała nam o chińskim a dzisiaj  o języku zachodniego sąsiada wielkich Chin i swoich z nim perypetiach  opowie nam Jola.

Zapraszam –  dzisiaj  ” na językach – Jola po kirgisku”

Jola to…

Choć nie mieszka za granicą, żyje w dwu- a nawet trójjęzycznej rodzinie, w której język polski miesza się z kirgiskim i rosyjskim. Z wykształcenia turystka i rekreantka, obecnie trudni się między innymi tłumaczeniem. Oprócz języków obcych kocha podróże i czytanie.

Piszesz bloga o?

O języku kirgiskim.

Dlaczego zaczęłaś go pisać?

Żeby zmobilizować się jakoś do nauki kirgiskiego. Wymyśliłam sobie blog jako połączenie prywatnego notatnika językowego z tworzeniem pierwszego polskojęzycznego źródła informacji o tym języku.

Kiedy zaczęła się twoja przygoda z kirgiskim?

Jeśli sięgnąć do samych źródeł, to można powiedzieć, że w 2008 r., kiedy byłam na Erasmusie w Niemczech i poznałam tam pierwszych Kirgizów. Sama znajomość z nimi nie sprawiła, że zaczęłam się od razu uczyć, ale zainteresowałam się ich krajem i literaturą kirgiską, którą wkrótce zaczęłam czytać… w niemieckich przekładach.

 

Krajobraz okolicy Dżeti-Ögüz w górach Terskej Ałatau. Zdjęcie Joli autorki bloga o języku kirgiskim

Krajobraz okolicy Dżeti-Ögüz w górach Terskej Ałatau. Zdjęcie Joli autorki bloga o języku kirgiskim

 

Wspomniałaś o literaturze kirgiskiej, to dla mnie temat kompletnie nowy. W kilku zdaniach opowiedz o niej proszę – wiem, że to trudne, ale to będzie dla mnie jak i pewnie dla większości moich czytelników  nowość.

To prawda, że nie sposób przedstawić w kilku zdaniach literaturę jakiegoś narodu. Chcę więc powiedzieć o tym, z czego literatura kirgiska słynie w szczególny sposób: z eposu o Manasie i twórczości Czyngiza Ajtmatowa. Epos o Manasie można uznać za jedną z podstaw świadomości narodowej Kirgizów. Jest częścią tzw. cyklu wielkich eposów, czyli trylogii o dziejach legendarnego bohatera Manasa, jego syna Semeteja i wnuka Sejteka. Nie jest znana dokładna data jego powstania, gdyż, jak wiele innych utworów tego gatunku, przez wieki był przekazywany ustnie przez recytatorów zwanych manasczy, a pierwsze próby spisania go podjęto dopiero w XIX w. Znajdują się w nim liczne opisy działań wojennych, ale też wiele szczegółów z codziennego życia dawnych Kirgizów. Co ciekawe, utwór uchodzi za najdłuższy epos świata. W 2013 r. został wpisany na Listę Reprezentatywną Arcydzieł Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO.
Czyngiz Ajtmatow był natomiast pisarzem współczesnym (1928-2008), tworzącym po kirgisku i rosyjsku. Opublikował kilkadziesiąt utworów, niektóre z nich zostały wydane także po polsku. Szczególną sławę przyniosła mu „Dżamila”, którą francuski tłumacz Louis Aragon nazwał „najpiękniejszą na świecie opowieścią o miłości”. Jej akcja dzieje się podczas II wojny światowej. Tytułowa Dżamila to młoda kobieta z kirgiskiej wsi, która zakochuje się w przybyłym z frontu rannym żołnierzu, podczas gdy jej własny mąż także przebywa na froncie. Zarówno w tym, jak w wielu innych utworach Ajtmatowa są widoczne elementy autobiograficzne: echa dzieciństwa przypadającego na lata wojny. Innym takim echem są występujące w innych utworach wzmianki o represjach okresu stalinowskiego, w wyniku których Ajtmatow stracił ojca.

 

Pomnik Manasa w Biszkeku. Zdjęcie autorstwa Joli

Pomnik Manasa w Biszkeku.
Zdjęcie autorstwa Joli

 

Jak wyglądała twoja nauka kirgiskiego?

Przede wszystkim prowadzę blog i przygotowując jakiś temat muszę najpierw sama go poznać i zrozumieć. Na razie mało czytam i słucham, ale jeśli już mam okazję, to staram się wyłapywać znajome słowa z każdego tekstu. Niestety nie mogę w tej chwili poświęcić nauce więcej czasu, więc jest ona mało systematyczna.

Z tego co mówisz wnioskuje, że jest spory kłopot z podręcznikami i innymi materiałami do nauki kirgiskiego. Są w ogóle jakieś w języku polskim?
Nie ma. Korzystam przede wszystkim z rosyjskojęzycznych materiałów przywiezionych z Kirgistanu i mam ambicję, żeby mój blog stał się pierwszym materiałem polskojęzycznym.

Czy dzisiaj kirgiski jest  twoim językiem numer jeden w codziennym życiu?
Nie. Na pierwszym miejscu jest polski jako język ojczysty, a jeśli chodzi o języki obce – rosyjski.

Co sprawiało lub sprawia ci największą trudność w opanowaniu tego języka?

Wszelkie zagadnienia gramatyczne dotyczące czasownika – jest on o wiele mniej przewidywalny niż np. rzeczownik. Ogólnie rzecz biorąc uważam kirgiską gramatykę za logiczną i uporządkowaną, ale wokół czasownika jest więcej wyjątków i różnych zaskakujących elementów, niż w przypadku innych części mowy. Oprócz tego, choć mam dostęp do różnych podręczników i innych materiałów, często zawarte w nich informacje wydają mi się niewystarczające.

Masz swoje smaczki językowe w kirgiskim, to co cię w nim bawi?

O, tak! Tym językiem można się wręcz delektować, zwłaszcza jeśli chodzi o słownictwo. Istnieją w nim ciekawe nazwy zwierząt, np. wiewiórka to тыйын чычкан (dosłownie “groszowa mysz”), a żółw – таш бака (dosłownie “kamienna żaba”). Bawi mnie też skłonność Kirgizów do rymujących się powtórzeń, szczególnie w mowie potocznej. Np. чай to herbata, ale чай-пай to już zbiorowe określenie różnych napojów, a nawet herbatka w znaczeniu lekkiego posiłku. Albo tzw. wyrazy parzyste, czyli określenia jakichś zbiorowości poprzez użycie dwóch słów. Np. курт-кумурска to owady, a dosłownie “robak-mrówka”. A jeśli już mowa o owadach, to istnieje też ogólne określenie owadów fruwających chmarami, zwłaszcza tych dokuczliwych: чымын-чиркей (dosłownie “mucha-komar”).

Obecnie kirgiski jest zapisywany cyrylicą, był krótki okres gdy używano alfabetu łacińskiego ale pierwotnie zapisywano go  alfabetem arabskim. Czy dzisiaj 100 lat po odejściu od niego jest on jeszcze w użyciu w jakichś dziedzinach życia Kirgizów?

W samym Kirgistanie alfabet arabski nie jest już używany w życiu codziennym, ale używa go mniejszość kirgiska mieszkająca w Chinach.

Kirgiski ma dialekty regionalne?
Tak, ale nie zagłębiałam się jeszcze dokładnie w ten temat. Ogólnie rzecz biorąc, na południu Kirgistanu język ma naleciałości uzbeckie, na północnym zachodzie – kazachskie, natomiast mieszkańcy wysokogórskiego, graniczącego z Chinami obwodu naryńskiego szczycą się największą czystością języka.
W Kirgistanie język kirgiski jest używany obok rosyjskiego. W jakim innym języku może się porozumieć tam turysta?
Kirgizi uczą się wprawdzie angielskiego, ale trudno powiedzieć, w jakim stopniu są w stanie porozumieć się w nim. Podstawowym językiem kontaktów międzynarodowych pozostaje rosyjski. Każdemu, kto wybiera się do Kirgistanu, radziłabym jednak opanować choćby podstawowe zwroty po rosyjsku.

Poza kirgiskim znasz jakieś języki?

Rosyjski, niemiecki, angielski i ukraiński. Każdy z nich na innym poziomie – wymieniłam je od najczęściej używanego i najlepiej opanowanego rosyjskiego do ukraińskiego, z którego pozostała mi tylko bierna znajomość.

Znasz kilka języków. Jaką metodę nauki najczęściej stosowałaś i stosujesz do ich  nauki?
Właściwie nie stosowałam żadnej szczególnej metody. Angielskiego i niemieckiego intensywnie uczyłam się w szkole i na kursach, ale najlepsze wyniki dały wyjazdy do krajów, w których się tych języków używa. Ukraińskiego uczyłam się sama, przede wszystkim dużo czytając. Rosyjskiego najlepiej nauczyłam się poprzez rozmowy z rosyjskojęzycznymi znajomymi, czytanie, oglądanie filmów itp.
Jakie materiały do nauki kirgiskiego poleciłabyś komuś kto chce go poznać?
Podstawowa rada brzmi: chcesz znać kirgiski, naucz się najpierw rosyjskiego, bo większość materiałów jest dostępna właśnie w tym języku. Jeśli ktoś bywa w Kirgistanie, znajdzie tam dużo pomocy naukowych – chciałabym nawet na potrzeby blogu przygotować kiedyś choćby kilka recenzji podręczników. Dla tych, którzy nie wybierają się tam, pozostają źródła internetowe. Na początek polecam tili.kg. Jest to rosyjskojęzyczny portal dla uczących się kirgiskiego, odpowiedni dla początkujących. Zawiera między innymi bezpłatny kurs internetowy, słownik, ćwiczenia i spis literatury. Zachęcam też do przeglądania materiałów dotyczących innych języków tureckich/turkijskich, np. tureckiego czy kazachskiego, może to pomóc w zrozumieniu zasad gramatyki. Oczywiście, zapraszam także na mój blog.

 

Zapraszam was na blog Joli o języku kirgiskim a za tydzień ciąg dalszy rozmów o językach „na językach” 🙂

 

You Might Also Like

1 komentarz

  • Odpowiedz 5000lib Sierpień 16 z 20:21

    🙂

  • Zostaw odpowiedź

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

    Translate »